Πρόκειται για επιστημονική μεθοδολογία, η οποία μελετά, αφενός την αντικειμενική πραγματικότητα και, αφετέρου, τον τρόπο πρόσληψής της από το Υποκείμενο, εν τω γίγνεσθαι. Ειδικότερα, εξετάζει την γνωστική διαδικασία που μεταβαίνει από αφηρημένες (λιγότερο αναπτυγμένες) έννοιες/κατηγορίες, σε συγκεκριμένες (περισσότερο αναπτυγμένες) έννοιες/κατηγορίες. Διακρίνεται σε:
- Αντικειμενική λογική, η οποία ασχολείται με τα πραγματολογικά στοιχεία του υπό εξέταση ζητήματος.
- Υποκειμενική λογική, η οποία ασχολείται με την πρόσληψη των πραγματολογικών στοιχείων από το Υποκείμενο.
Η εξέταση ενός ζητήματος από την σκοπιά της Διαλεκτικής Λογικής, λαμβάνει υπ’ όψιν τόσο το σύνολο, όσο και τα μέρη που το αποτελούν. Με τον τρόπο αυτό, εστιάζει στην οντογένεση αλλά και στην φυλογένεση ενός φαινομένου, αξιοποιώντας την αναστοχαστική διαδικασία. Η Τυπική και η Διαλεκτική λογική λειτουργούν συμπληρωματικά, προσπαθώντας να δώσουν μορφή και περιεχόμενο στον υπό ανάπτυξη συλλογισμό, με σκοπό την συγκρότηση ενός Υποκειμένου που είναι σε θέση να αυτενεργεί.